, 'opacity': false, 'speedIn': , 'speedOut': , 'changeSpeed': , 'overlayShow': false, 'overlayOpacity': "", 'overlayColor': "", 'titleShow': false, 'titlePosition': '', 'enableEscapeButton': false, 'showCloseButton': false, 'showNavArrows': false, 'hideOnOverlayClick': false, 'hideOnContentClick': false, 'width': , 'height': , 'transitionIn': "", 'transitionOut': "", 'centerOnScroll': false }); })

Nacionalni park

Zbog svojih prirodnih vrednosti, 1981. godine Kopaonik je proglašen za nacionalni park. Nacionalni park Kopaonik obuhvata površinu od 11.810 hektara i po broju endemičnih vrsta predstavlja jedan od najznačajnijih centara biodiverziteta endemične flore Srbije.

Pod posebnom zaštitom Nacionalnog parka je 698 hektara izdvojenih u 11 rezervata prirode i 26 prirodnih spomenika, 12 geomorfoloških, 6 geoloških, 8 hidroloških i 15 objekata svrstanih u nepokretna kulturna dobra.

Prirodni rezervati nacionalnog parka su sledeći lokaliteti, koji su svrstani u I stepen zaštite:


KOZJE STENE
: sa reliktnim zajednicama smrče, jele i vresa i većim brojem reliktnih vrsta i vegetacije stena. Nalazi na zapadnom delu planine Kopaonik, na levoj strani klisure Smokovske reke iznad koje se uzdižu vrlo atraktivne stene po kojima je rezervat i dobio naziv.

Obuhvata površinu od 431,98 ha kojom je obuhvaćena klisura, čitav greben Kozje stene, vis Kukavicu i istočne padine brda Jadovnik . U okviru površine ovog rezervata izdvaja se nekoliko specifičnih celina. Kanjonski deo karakteriše endemična i reliktna flora kao i raznovrsna i vrlo brojna fauna.

Reliktne šume klisure Samokovske reke grade smrče i naročito interesantne jele kao i zajednice smrče, jele i vresa (Erico-Piceo–Abietum). Kozje stene su jedini prirodni rezervat u kome raste lokalni endemit Kopaonika Viola kopaonicensis ( kopaonička ljubičica ). Travna vegetacija Jadovnika i Kukavice predstavlja hranidbenu bazu životinjskim vrstama.

Značajan je i ornitološki značaj ovog rezervata jer se tu mogu sresti vrste kao što su: sivi soko (Falco peregrinus), orao zmijar (Circaetus gallicus), osičar (Pernis apivorus), balkanska ušata ševa (Eremophila alpestris balcanica), planinska strnadica (Emberiza cia ), itd .

VUČAK: jedinstvena zajednica jele i smrce (prisutna jos samo na Zlataru) kao i dve zajednice smrče jele  i bukve. Prirodni rezervat koji se nalazi u severozapadnom delu parka, u predelu Banjskog Kopaonika, na jugozapadnoj strani vrha Vučak. Obuhvata površinu od 62,02 ha.

MRKONJE:  zajednica jele i bukve sačuvane strukture u uslovima degradiranog tla. Prirodni rezervat koji se nalazi na levoj dolinskoj strani Gobeljske reke ispod lokaliteta Mrkonja. Obuhvata površinu od 31,10 ha.

Osnovnu vrednost predstavlja klimaregionalna mešovita šuma smrče, bukve i jele (Piceo–Fago–Abietum). To je reliktna šuma istorijski najstarija u srednjeplaninskom pojasu Kopaonika. Koncept zaštite odnosi se na praćenje prirodne sukcesije i očuvanje prirodnih vrednosti.

JANKOVA BARA: najveća tresava na Kopaoniku sa većim brojem tresavskih zajednica kao i specifičnim zajednicama smrce jele crnog i belog bora. Nalazi se na oko 1420 mnv u dolini potoka Rečica. Obuhvata površinu od 103,82 ha. Osnovnu vrednost ovog rezervata predstavljaju osetljivi i retki ekosistemi kojima obeležje daju mahovine roda Sphagnum, a ujedno su i staništa retkih, endemičnih i reliktnih biljnih vrsta koje su zaštićene kao prirodne retkosti: Potentilla palustris, Menyanthes trifoliata, Dctylorhiza cordygera ssp, Bosniaca, Salix rosmarinifolia i dr.

Ovaj rezervat je jedan od rezervata diverziteta na Kopaoniku, posebno za predstavnike vodozemaca i gmizavaca, ali i za faunu ptica i insekata. Prostor oko tresave služi za svadbeni let šumske šljuke (Scolopax rusticola), a i kao gnezdilište gaćaste kukumavke (Aegolius funereus), sove utine (Asio otus), planinske pliske (Motacilla cinerea), kraljića (Regulus regulus), lešnikare (Nucifraga caryocatactes), itd

GOBELJA : rezervat predstavnika planinskih, klimaregionih zajednica i osobenih zjednica ostenjaka sa staništima izrazito retkih i ugroženih vrsta. Nalazi se na Maloj Gobelji, obuhvatajući izvorišnu čelenku Gobeljske reke i prostire se od lučno izvijenog grebena na liniji: Oštri krš – Velika Gobelja – Mala Gobelja, do korita Gobeljske reke. Obuhvata površinu od 138,64 ha.

Osnovnu vrednost predstavlja refugijum iznad klisure Gobeljske reke, na čijim strmim, oštrim stenovitim hrptovima raste runolist (Leontopodium alpinum), glacijalni relikt koji je krajnje ugrožena vrsta u Srbiji.

BARSKA REKA: obuhvata za nauku značajne šumske zajednice bukve, jele i smrče reliktnog karaktera. Nalazi se na desnoj dolinskoj strani Barske reke, u Ravnom Kopaoniku. Obuhvata površinu od 89,92 ha.

Osnovnu vrednost daje bogatstvo i raznovrsnost vegetacije, koja je orografski i hidrološki uslovljena. Karakteristično je i vertikalno smenjivanje vegetacije od smrčevih, bukovo–smrčevih, bukovo-jelovo–smrčevih do čistih bukovih šuma.

SAMOKOVSKA REKA: obuhvata interesantne i raznovrsme zajednice smrce  sa mahovinom, kiselicom, bekicom i dr. kao i vegetaciju tresava

METOĐE: sa šest fitocenoloskih različitih smrčevih i bukovih zajednica i nizom drugih retkih i reliktnih  biljnih vrsta. Prirodni rezervat koji obuhvata desnu dolinsku stranu Brzećke reke i kanjon reke sa okolnom šumom u kojoj se javlja tisa. Obuhvata površinu od 110,58 ha

U rezervatu se nalazi svetilište Metođe, spomenik sakralne arhitekture sa prilaznom stazom dužine oko 600m, kao i gejzir hladne vode čiji mlaz dostiže 5-6 metara visine.

U ovom rezervatu se izdvaja šest fitocenološki različitih smrčevih i bukovih zajednica i nizom drugih retkih i reliktnih biljnih vrsta.

Vrlo su brojne šume smrča i jela koje se prostiru do 1800 metara a stabla bukve dostižu 40 metara.

JELAK: sa interesantnim bukovo-jelovim ekosistemom u okviru koga se javlja značajna i retka vrsta tise. Rezervat se nalazi na desnoj strani klisuraste doline Brzećke reke, na lokalitetu Panićki jelak. Obuhvata površinu od 59,17 ha.

Osnovnu vrednost ovom rezervatu daje prisustvo tise (Taxus baccata) retke i reliktne biljne vrste, planinskog javora (Acer heldreichii) – endemita i prirodne retkosti kao i mešovite šumske zajednice tise i jele (Taxo–Abietum).

Područje pod najstrožijom zaštitom obuhvatalo bi prostor od rečnog korita na 1000 mnv do 1490 mnv.

SUVO RUDIŠTE: Nalazi se na severoistočnim padinama Suvog Rudišta, na delu padine koja se pruža od Pančićevog vrha prema izvorišnom kraku Brzećke reke, obuhvatajući lokalitet Krčmar voda. Obuhvata površinu od 50,63 ha.

Osnovne vrednosti ovog rezervata jesu klimaregionalne zajednice borovnice, kleke i subalpske smrče, kao i zajednice tipca i matličaste vlasulje. Koncept zaštite odnosi se na zaštitu subalpijske žbunaste vegetacije, izdanskih voda i na zaštitu zemljišta od erozije.

DUBOKA: Rezervat se nalazi na levoj dolinskoj strani reke Duboke, penjući se od rečnog korita od 1020 mnv do 1780 mnv. Obuhvata površinu od 97,33 ha.

Osnovne vrednosti ovog rezervata jesu reliktne zajednice bukve sa šašikom (Seslerio – Fagetum) u kojoj su izdvojene dve subasocijacije: typicum i ostryetosum, i bukve sa crnim grabom (Ostryo-Seslerio–Fagetum), jedina na Kopaoniku, kao i reliktna zajednica planinskog javora sa subalpijskom bukvom (Aceri heldreichii – Fagetum subalpinum).

JELOVARNIK: obuhvata površinu od 57,14 ha. Osnovnu vrednost ovom rezervatu daje istoimeni vodopad oko kojeg se nalaze prirodne polidominantne šume bukve, bukve i smrče, bukve, smrče i planinskog javora.

BELE STENE: geološki spomenik, istaknuti stenski masiv krečnjaka, u predelu gornje granice šumske vegetacije sa zajednicama borovnice, niske kleke i subalpske smrče. Obuhvata žljeb Bele Stene kao i šume koje se spuštaju sve do “Metođa” i “Jelaka”. Obuhvata površinu od 76,21 ha.

Osnovne vrednosti ovog rezervata jesu biljne zajednice livada (Brometum erecti), kamenjara (Carici humilis – Helianthemetum canii, Helianthemo – Seslerietum latifoliae), stena (Edriantho–Saxifragetum porophylae helianthemosum cani), šuma (Piceetum abietis moesiaceae), subalpijskih žbunastih (Vaccinio–Juniperetum nanae), visokih zeleni (Adenostilletea).

kliknuti na sliku za uvećanje

Ovim dobrima upravlja Javno preduzeće Nacionalni park Kopaonik, stvoreno sa misijom zaštite i unapređenja prirodne i životne sredine planine Kopaonik. Zaštita parka sprovodi se na osnovu Zakona o Zaštiti životne sredine i Zakona o nacionalnim parkovima, kao i odgovarajućih međunarodnih konvencija. Uređenje i korišćenje prostora usmerava se na osnovu Prostornog plana područja posebne namene i odgovarajućih urbanističkih uređajnih osnova. Nadzor nad sprovođenjem Zakona i Plana vrši Ministarstvo zaštite životne sredine, Ministarstvo građevine i Zavod za zaštitu prirode Srbije.

Delovi preuzeti sa sajta www.npkopaonik.com



Ostavite komentar